20 november 2016

Laatste zondag Kerkelijk Jaar 20 november 2016

Enige gedachten bij: Maleachi3,19-24, Openb. 3,7b-12, Ps. 46, Lucas 21,5-19. voor zondag 20 november 2016, 10de van de herfst, Kerk en Vrede.

De laatste zondag van het kerkelijk jaar. Joden en Christendom hebben geen cyclische denkwijzen. Zij herinneren zich in het heden, de belofte van het verleden, op een betere toekomst. De komst van de Messias of de Wederkomst. Voor een rechtvaardige toekomst hebben mensen zelf verantwoordelijkheid. (Vandaar de tweede afbeelding)

Inleiding

Op de laatste zondag van het kerkelijk jaar wordt de belofte van de Wederkomst centraal gesteld. Op deze derde zondag van de voleinding worden in veel protestantse kerken de overledenen van het afgelopen jaar herdacht. In de katholieke kerk wordt het hoogfeest van Christus Koning gevierd. De titel "koning" wordt in het Nieuwe Testament meermaals in verband gebracht met Jezus. De term Christus Koning verwijst naar één van de drie Messiaanse functies van Jezus: Koning, Priester en Profeet. Op het kruis hing boven het hoofd van Jezus het opschrift INRI, "Jezus van Nazareth, koning der Joden". Bij zijn geboorte vroegen de drie koningen ook naar koning der Joden. Ook op andere plaatsen wordt deze term vermeld. Dit vanuit de verwachting dat Pasen niet het laatste is.

In de Tenach wordt beschreven dat er eens een dag zal zijn, dat er scheiding zal komen tussen hen die God gehoorzamen en dat niet doen. Voordat deze dag van de Heer aanbreekt, zal eerst Elia terugkomen (mal.3) om verzoening tot stand trachten te brengen. Jaren later zullen de volgelingen van Jezus deze belofte als voltooid zien in de komst van Jezus. De verwachting op een snelle wederkomst van Jezus, blijkt niet bewaarheid. De tijden zijn ellendig: oorlog, geweld en vervolgingen. In zulke tijden worden, niet alleen in jodendom en christendom, oude apocalyptieke verlossingsverhalen opnieuw, in een eigen context, verteld. In het nieuwe testament wordt het beeld van verschijning op de wolken hernomen. Zolang dit niet plaatsvindt houden zijn navolgers, zijn herinnering levend. Daarom begint volgende week de adventstijd.

Van bovenstaande zou afgeleid kunnen worden, dat christenen cyclisch denken. Dat is niet het geval. Bij zowel joden als christenen speelt in het heden de belofte, vanuit het verleden, op een betere toekomst, een toekomstige nieuwe, rechtvaardige, wereld. Dat gaat niet vanzelf. Er is geen betere toekomst zonder eigen verantwoordelijkheid. Ieder schepsel als beeld van God heeft haar/zijn eigen verantwoordelijkheid om mee te werken aan verandering, zodat alle mensen tot hun recht komen. De joden hebben daarvoor de Tora als richtlijn. De christen de samenvatting daarvan in de 10 woorden, zoals Jezus deze heeft voorgeleefd. Beide verwachten een vredige nieuwe wereld. De joden zien uit naar de komst van de beloofde Messias. Christen zien Jezus als de beloofde Messias en zien uit naar zijn wederkomst. In eigen context terug grijpen op verhalen uit het verleden met betrekking tot de toekomst daarvan getuigen de lezingen.

Maleachi 3,19-24. De laatste teksten van de 12 kleine profeten in het eerste testament Mal 3.19-24 NBV /4.1-6 StV sluit af met een toekomst perspectief voor hen die ontzag zijn blijven houden in de NAAM. De zon der gerechtigheid zal over hen opgaan. Huppelend als kalveren, die op stal hebben gestaan, zullen de gelovige naar buiten komen. (vandaar de afbeelding!) Daarna volgt een perspectief op een wraak tegen de ongelovigen. Jullie zullen de wettelozen vertrappen, zegt de Heer van de hemelse machten. Er wordt ook aangedrongen de wetten van Mozes te houden. De vraag kan gesteld worden: Hoe kunnen mensen, die de wetten van Mozes houden, met hun geweten overeen komen om de wetteloze te vertrappen. Dat staat dwars op gij zult niet moorden. In het nieuwe testament wordt deze scheiding over gelaten aan degene die op de troon zit. (openb.).

Lucas

In Lucas 20 en 21 worden de leerlingen vlak voor het laatste Pesach maal met Jezus, nog eens geconfronteerd met de werkelijkheid: – een dispuut met de Sadduceeën, die niet geloven in de opstanding van de doden. – Farizeeën die rondgaan in prachtige gewaden, maar de huizen van de weduwen opeten. Jezus, waarschuwt nogmaals voor misleiding door mensen die zeggen: ‘ik ben het’ of 'de tijd is gekomen'. Volg hen niet. En dan de weduwe, die haar laatste leeftocht in het offerblok doet. De leerlingen worden tot op het laatst toegerust om te zien wat er zich voordoet in hun omgeving, en hun verantwoordelijkheid in de toekomst. Ook in onmacht situaties.

Naar aanleiding van de pracht van de tempel, die vernietigd zal worden, stellen de leerlingen Jezus de vraag. Wanneer dit zal gebeuren.

In 21.5-19 legt Lucas Jezus de situatie in de mond, zoals de volgelingen van Jezus dat ervaren hebben, die het voorspel en de val van Jeruzalem in 70 hebben meegemaakt. Voorspellingen in de trant van Maleachi 3, worden herhaald:

Gezinnen zullen uit elkaar gaan, omdat de één Jezus na wil volgen en de ander niet. Men zal zijn leer haten. Zij zullen vervolgd en gevangen genomen worden en uitgeleverd aan de synagoge. – Saulus c.s. en hun vervolgingen waren zeer heftig -. Dan volgt er een ondersteuning. Deze lijkt een beetje op God, die een burcht is voor de zijne (Ps.46). Als jullie voorgeleid worden of gevangen gezet bereid dan je verdediging niet voor, ik zal jullie wijsheid geven en de woorden in jullie mond leggen. Geen haar zal jullie gekrenkt worden. Zo worden de leerlingen geïnstrueerd wat zij wel en niet zouden moeten doen in onmacht situaties. Jezus' advies is: Red je leven door standvastigheid. Standvastigheid betekent niet alleen: geloof in mij en God. Maar ook wees standvastig in jullie daden, zoals ik jullie dat heb voorgeleefd en onderwezen. Lucas beschrijft in 21.27 dat de leerlingen de Mensenzoon op een wolk zullen zien komen en dat dan de verlossing nabij is. Hij grijpt ook hier terug op overgeleverde teksten in de Tenach.

Ongeveer 20 jaar later worden, in de openbaring/apocalyps, visioenen van een zekere Johannes, gevangen op Patmos beschreven. Eerst krijgt hij de opdracht brieven te schrijven, aan zeven (vol getal!) gemeenten, o.a. Filadelfia (Openb/Apok 3.7-12). Filadelfia is een voorbeeld waarin de gemeente op een goede weg is. Het zijn in wezen zeven voorbeelden hoe wel en niet te leven tot de spoedige wederkomst van de mensenzoon. Dan volgen visioenen over wat er zal geschieden van uit de wolken. En schetsen van een toekomstige nieuwe hemel en nieuwe aarde. Het nieuwe Jeruzalem dat bij mijn God uit de hemel zal neerdalen.

Apocalyptiek

Apocalyptiek is de onthulling door visioenen van goddelijke geheimen. Veel volken kennen apocalyptische verhalen, maar openbaringen over een eindtijd zijn zeldzaam. In het jodendom beleeft de apolyptiek haar bloeiperiode in de 2e eeuw voor Christus: Henoch, 4 Ezra, de syrische Baruch – apocalyps e.a. Er zijn al teksten te vinden bij de profeten Jesaja, Ezechiel, Joël en Zacharia en Daniël. De evangelisten maken daar gebruik van.

Teruggrijpen op apocalyptische verhalen gebeurt in verschillende tijdperken waar het economisch en politiek slecht gaat: als mensen zich achtergesteld voelen, in de vreemde verblijven, geen mogelijkheden hebben of vervolgd worden door oorlog en geweld. Dan wordt gefantaseerd over een betere toekomst. ,

In de loop van de geschiedenis ontstonden, geïnspireerd door apocalyptiek, verschillende bewegingen die, soms als een soort sekte, zich isoleerden, om op een door hen berekende datum samen de komst van de nieuwe aarde af te wachten. Andere proberen door gebed en goede werken – zoals vroeger vele kloosters – een afspiegeling te vormen van de 'Stad Gods'. Steeds weer zijn er groeperingen die uitgaande van uit de context gelichte teksten, onder de vlag 'God met ons', hun ongenoegen omzetten in een belangenstrijd die, als gestoeld op de ware godsdienst, verkocht wordt. Ga maar na wat bijvoorbeeld op scholen geleerd werd/wordt over kruistochten, de tachtig jarige oorlog of 30 jarige oorlog. Die werden voorgespiegeld als: 'heilige oorlogen'. Terwijl het in wezen ging om economische en politieke belangen van partijen of naties. De werkelijke wortels en de oorzaken van de strijd werden voor een groot publiek meestal verzwegen.

Om de strijd te legitimeren werden zondebokken gecreëerd. Zo voorbeeld: de uitzetting van de joden einde 15de eeuw uit Spanje en later uit Portugal, omdat de katholieke hun geld en land nodig hadden. Zij gingen als vluchtelingen naar Amerika (Columbus, maar o.a. ook naar Nederland). Terwijl mensen voordien als joden, moslims en katholieken samenleefden. Dat is nu nog te zien in de cultuur uitingen die bewaard gebleven zijn.

Ook nu zijn er plaatsen waar, ondanks de verwoestingen en de strijd, die daar plaats vindt, mensen van verschillende religies samen leven en aan anderen onderdak bieden. Het zijn mensen die visioenen hebben voor veranderingen in hun context en trachten niet te vluchten, maar door hun daden zich geweldloos verzeten. En op deze wijze mensen stimuleren mee te werken aan verandering in hun situatie.

Ook de IS zoekt naar verandering, en propageert bevrijding van uit het visioen dat samenleven in een kalifaat, zoals daar in de Koran over geschreven zou worden, een beter leven zal geven. Hun strijd gaat met veel geweld gepaard tegen anderen die niet hun ideologie beamen. Evenals veel andere, stammen en groepjes in verschillende landen in het Midden – Oosten, die een bevrijdingsstrijd voeren om veranderingen te bewerkstelligen. Zij willen onder de druk van het Westen uit komen. Het Westen heeft daar, al meer dan een eeuw, grote economische en politieke belangen, die mede de samenlevingen hebben bepaald. Rusland en Amerika verdedigen daar, met in hun kielzog Europese landen, steeds duidelijker hun belangen onder het mom dat ze beide IS bestrijden, bestrijden zij ook elkaar. Een strijd ver weg, maar met steeds meer tentakels in onze samenleving.

Onmacht, of ondanks alles standvastigheid?

Het Midden-Oosten is ver weg, Het uitwaaierende terrorisme is bedreigend. Er is een gewapende strijd met enorm veel burgerdoden. Na de stroom van vorig jaar worden nu vluchtelingen zoveel mogelijk buiten de grenzen gehouden. Vluchtelingen blijven zich verzamelen in overvolle kampen. Van afspraken daarover in Europa is ook nog niets gekomen. Populisme en nationalisme steken de kop op. Het lijkt nu al of de verkiezingsstrijd in Nederland er door bepaald zal worden. Dit geeft onmacht gevoelens. De wereld politiek en economie zijn vaak moeilijk te begrijpen. Er gebeuren in Nederland veel dingen die te maken hebben met het wereld gebeuren. Het geheel maakt angstig en vaak onmachtig. Terug trekken op eigen gebied is een reflex. Onmacht en angst gevoelens zijn legitiem.

Gelovigen kunnen zich afvragen: Kan ik angst en onmacht onder ogen zien en benoemen? Waar ligt mijn verantwoordelijkheid? Zouden we als leden van een geloofsgemeenschap deze onmacht kunnen delen en omzetten in gebed. Of misschien een bijdrage leveren tot verandering van een bepaalde situatie? Zijn er mogelijkheden in eigen context?

De uitdagingen in de eerste decennia van deze eeuw zijn groot, met oog op wat de toekomst voor veranderingen nog zal brengen. In het verleden was er een duidelijk verhaal. Mensen werd per zuil precies voorgehouden wat zij wel en niet konden of mochten doen. De verzuiling is doorbroken. Het lijkt er nu op of mensen alleen als individuen leven met parallelle interesses. Een vraag doet zich daardoor voor: hoe kunnen mensen samenleven zonder een eenduidig verhaal.

In de Lucas tekst als in de brief aan de gemeente van Filadelfia staan bemoedigende woorden. Mensen die dit weekend deze teksten horen, beluisteren deze in verschillende geloofsgemeenschappen. Bij velen is misschien nog de ervaring hoe de zuilen doorbroken zijn en langzamerhand er een oecumene op gang kwam. Mensen van verschillende nominaties leerden elkaar kennen en vooroordelen werden doorbroken. Samenwerkingen kwamen tot stand. Deze ervaringen kunnen misschien helpen om in eigen context mogelijkheden te bezien of en hoe er ontmoetingen tot stand kunnen komen, tussen verschillende culturele en religieuze groeperingen, waarin geluisterd wordt naar elkaar. Vandaaruit is het misschien ook mogelijk enkele knelpunten te signaleren en samen te bezien hoe deze aan te pakken, met het oog op veranderingen of verbeteringen. Veranderingen komen niet uit de lucht komen vallen. Ze gebeuren alleen ten goede of ten kwade via de inzet van mensen die mensenrechten al of niet respecteren. Het is een uitdaging vanuit standvastigheid zich, ook in tijden van angst, onmacht en beproeving, gedragen te weten door Jacob's God (Ps 46), en van daaruit te mogen handelen.

Héleen Broekema (TWG) 

Stem als een zee

Stem als een zee van mensen

om mij door mij heen.

Stem die van een drenkeling,

van dat stuk wrakhout,

dat een mens blijkt

als hij mij aankijkt.

 

Stem die mij roept: wie ben je,

mens waar is je broer/zuster (hb)?

Stem die mijn vliezen breekt

en mij bevrijdt, die

vuur uit steen slaat,

jij die mij ik maakt.

 

Stem die geen naam heeft, nog niet,

mensen zonder stem.

Stem als een specht die klopt

aan mijn gehoorbeen.

Woord dat aanhoudt.

God die mij vasthoudt.

Huub Oosterhuis.