9 augustus 2015

8e zondag van de zomer 9 augustus 2015

Enige gedachten bij: 2 kon.4.8-18(37), Ps. 34. 1-11, 1Ef 4.30-5.2, Mc.7.31-37.

De wereld is vol van wapengekletter er geweld. Er wordt gesteggeld over geld en gastvrijheid. De politiek lijkt in veel zaken ‘doof en gebrekkig van spraak’. Zouden er mogelijkheden zijn om open te gaan, en open te staan, andere wegen te zoeken die toekomst geven.

Inleiding.  Vandaag en 6 augustus zijn en waren er herdenkingen vanwege de vernietiging van Hiroshima en Nagasaki. Dat nooit meer. Overal vinden nog herdenkingen plaats met betrekking tot 70 jaar bevrijding. En er wordt geroepen: dat nooit meer. Ondertussen worden ‘Vredesprojecten’ uitgevoerd door gewapende eenheden. Legert de NAVO troepen in voormalige Oostbloklanden aan de grens met Rusland. Enkele jaren geleden werden er plannen gemaakt voor een flitsmacht. Onlangs werd daarvoor geoefend. Inmiddels zijn er plannen deze te viervoudigen.

Rusland kondigt aanmaak van nieuwe nucleaire wapens aan. Meer dan 100 lidstaten van de Verenigde Naties hebben aangegeven te willen werken aan een wereldwijd verbod op kernwapens. Ondanks een motie in de tweede kamer hieraan mee te doen, heeft de Nederlandse regering het laten afweten. Er is weer volop wapenproductie vanwege de burgeroorlogen in het Midden-Oosten. Velen zijn daardoor op de vlucht over land of zee. De zuidelijke landen kunnen de vluchtelingenstroom financieel en qua mensenkracht niet aan.

Uit Afrika als gevolg van de kolonialen- en latere de handelsbetrekkingen zijn duizenden mensen op de vlucht voor rebellen of om economische redenen. In plaats van hen, eventueel tijdelijk opvang te verlenen, wordt er, in Europa, gekissebist over het aantal op te vangen mensen. Het lijkt wel of iedereen 'doof' is en spreekt, niet moeizaam van tong, vanuit eigen belang.

In de lezingen zijn verschillende aspecten aan de orde: open staan voor vreemdelingen, gastvrijheid, weer toekomst  perspectief  bieden, niet meer doof zijn en gebrekkig van spraak, maar open gaan naar anderen. In de Efeze lezing geeft Paulus daarvoor aan de gemeente duidelijke richtlijnen in de omgang met elkaar. De Psalm bezingt dankbaarheid en ontzag: een lofzang (van David) op God, als er naar Hem opgezien wordt, dan bevrijdt God van angst.

Toekomst perspectief bieden, door mee te werken aan leniging van een gebrek. Niet alleen maar denken vanuit een eigen referentie kader van cultuur, opvattingen betreffende normen en waarden. Maar omzien naar de naaste die op je pad komt, ook al is dit een vreemdeling.

2 kon.4.8-18(37),

Elisa: God helpt. Elisa is de opvolger van Elia in het 10 stammen rijk. Gezien de verhalen lijkt Elisa in zijn tijd ook één van de belangrijkste leiders van Israël. Er worden over hem zowel politieke als profetische verhalen verteld. Elisa zou als standplaats de Karmel hebben gehad. Sunem nu Solem ligt aan de zuidwestelijke helling van de Givat Hamore. Het ligt in het noorden aan de voet van de Karmel met uitzicht op het huidige Haïfa. Een gebied bevolkt door mensen van verschillende afkomst.

Context: de weduwe die al haar kruiken moet vullen met haar restje olie en dat verkopen om er in de toekomst van te leven, aanvankelijk de dood in de pot en de genezing van Naaman. Allemaal verhalen waarin mensen weer toekomst perspectief krijgen, door niet doof te zijn voor hun vraag of hun gebrek.

In deze tekst spelen vier personen een rol.

  • Een voorname Sunamitische vrouw: Een sterke vrouw met duidelijk eigen initiatief. Zij is gastvrij voor passanten .Ook Elisa verleent zij gastvrijheid tijdens zijn rondreizen. Zij laat zelfs voor deze ‘man Gods’, met instemming van haar man, een kamer bouwen op haar dak. Ze wenst geen tegenprestatie en reageert op het voorstel van Elisa: 'ik leef te midden van mijn eigen volk’. Als zij naar boven geroepen wordt, blijft zij (zoals het hoort voor een vrouw) in de deuropening staan. Zij weert de belofte af als een voorspiegeling. Maar wordt zwanger en baart een zoon.

  • Elisa: op zijn rondreizen wordt hem in Sunam steeds gastvrijheid verleend door een voorname vrouw. Hij wil iets terugdoen. Wat hij de vrouw aanbiedt is een voorstel uit zijn politiek militaire referentie kader: een pleit bij de koning of bescherming van de bevelhebber van het leger. Elisa vraagt nogmaals iets voor haar te kunnen doen. Elisa luistert, naar Gehazi, laat haar nu roepen. Hij luistert, opent zich voor haar nood. Nu hij zich opent, niet meer doof is voor haar nood, is hij ook open voor de boodschap van de God. Hij kan haar over een jaar een zoon, in haar armen, beloven.

  • Gehazie, de knecht van Elisa: Hij moet de vrouw roepen en hem vragen of Elisa wat voor haar kan doen, in ruil voor haar gastvrijheid. Hij ziet kennelijk beter wat de vrouw ontbreekt. Na het afwimpelen van Elisa's voorstel zegt hij: 'ze heeft geen zoon, haar toekomst voor een oude dag, en haar man is oud. Dan moet Gehazi haar naar boven roepen.

  • Zoon: groeit op en krijgt een zonnesteek.

  • Haar man slechts op de achtergrond.

Dit hele verhaal en het vervolg tot vers 37 doet ook denken aan een verhaal zoals verteld over Sara. De zin in vs. 16 komt in de Bijbel alleen nog voor in Gen 18.10. Ook het leven van deze zoon hangt na enkele jaren aan een zijde draadje, als het kind een zonnesteek krijgt en Elisa uiteindelijk zijn leven redt.

Ps. 34.1-11; Een psalm toegeschreven aan David, toen hij, op zijn vlucht voor Saul, met behulp van de priester Abimelek in Nob de toonbroden en het zwaard van Goleath meekreeg. En daarna in Gath, aan het hof van  koning Achish, , zich als een waanzinnige gedroeg. Deze liet hem wegsturen en hij ging weg. Het lijkt een referentie naar 1 Samuel 21:1-15. Hij is weer gered uit deze benarde situatie, daarvoor prijst hij God.

1Ef 4.30-5.2,De gemeente van Efeze, zegt Paulus, is als herboren mensen, die zich geopend hebben voor de boodschap van Jezus. Zij zijn als leden van één lichaam elk met hun gave en hun mogelijkheden. Aan het gemeentezijn, zijn wel normen en waarden verbonden in de trant van de Tora. Als de gemeente zo met elkaar omgaat, zal het ook in de toekomst, in het krachtveld van de Geest, de weg van de liefde kunnen gaan, als kinderen Gods, naar Jezus voorbeeld.

Mc.7.31-37. Deze tekst is de laatste tekst, die staat tussen de twee broodvermenigvuldiging verhalen in (6.41 en 8.6). Het eerste verhaal, waar 12 manden overblijven, staat voor de 12 stammen van Israël. Het speelt zich af aan op Palestijns grondgebied aan de westelijke over van de zee (thalassa 19x)) van Galilea. In het tweede vermenigvuldigingsverhaal, aan de oostelijke kant van de zee, in het heidense gebied Decapolis, blijven er 7(vol getal) manden over.

Daar tussen in: de storm op zee, rein en onrein: niet door voorschriften van buitenaf, maar vanuit het hart komt wat rein is (7.18ev). De reis door Tyrus en Sidon en de genezing van de dochter van de Syro-Fenicische. De moeder pleit voor de kruimeltjes. Dan volgt het verhaal over de mens doof en gebrekkig sprekend.

Tijdens de reis in dit gebied trekken Jezus en zijn leerlingen heen en weer in het voormalige Noordrijk. Volgens ‘Jeruzalem’ het land van de heidenen, maar er wonen ook Joden. Vanuit de gebeurtenissen krijgen zijn leerlingen onderricht en langzamerhand inzicht hoe Jezus' weg voort te zetten. Verhalen over overwinnen van angst, 'heidenen' die ook genezen kunnen worden en niet doof zijn en gebrekkig van spraak, maar perspectief te geven en daardoor een nieuwe toekomst bieden Het gaat er om de leerlingen anders te leren denken, horen, zien en spreken in hun omgang met mensen, zowel Joden als 'heidenen'. Als de leerlingen redelijk toegerust zijn, gaat Jezus pas naar Jeruzalem, met alle gevolgen van dien. Daarna komt het op de leerlingen en de nieuw te vormen groeperingen neer Jezus weg voort te zetten.

Marcus schrijft voor de jonge gemeenten. Hij wil duidelijk maken dat gemeentezijn alle mensen betreft, die Jezus wille navolgen. Hij heeft in zijn blijde boodschap een duidelijke opzet.

Hij lijkt duidelijk te willen maken aan de eerste Gemeenten:

  • Dat Joden en ‘heidenen’ navolgers van Jezus kunnen zijn.

  • Dat reinheid, reinheid van hart is (7.18), Werken vanuit het hart kan alleen als mensen niet ‘doof’ zijn voor elkaar. Maar voor elkaar open gaan. En elkaar helpen open te gaan.

  • Dat de gemeente, angstig kan zijn in chaos van het leven. Maar als Jezus in het vizier komt, kan de chaos kalmeren,

  • Dat als leerlingen zijn lessen leren  zien en horen, zij anders kunnen gaan spreken.

  • Dat het werk Jezus ook niet gemakkelijk af ging Jezus zuchtte en had de hemel nodig. De genezing van de mens die doof was en gebrekkig van spraak illustreert dat.  

31-37.

Rol van personen in deze tekst.

Jezus: trekt met zijn leerlingen door dorpen in het Noordrijk. Dezelfde streek waar Elisa rondtrok. Een streek waar heel veel verschillende mensen wonen, die volgens ‘Jeruzalem’, niet het ware geloof hebben. Op zijn reis dwars door de Decapolis komt hij weer bij de zee. Zee staat voor chaos (Gen1.2). Er wordt een mens bij hem gebracht, doof en gebrekkig van spraak. Jezus neemt deze mens apart, weg van de menigte. Hij stak zijn vingers in de oren van deze mens en raakte met speeksel zijn tong aan. Hij sloeg zijn blik naar de hemel, zuchtte diep en zei: Effata!: Ga open. Tegen de omstanders zegt Jezus streng deze gebeurtenis niet door te vertellen.

Een mens, doof en gebrekkig van spraak wordt bij Jezus gebracht. Deze mens kan, na contact met Jezus, horen en spreken, is open gegaan. Waarbij hij gezien heeft dat Jezus dit niet zomaar kon doen, maar in relatie stond tot de hemel. Deze mens gaat, evenals de gemeenten, een nieuwe toekomst tegemoet.

De omstanders: vertellen toch wat ze meegemaakt hebben. En zeggen: alles wat hij doet is goed: zelfs doven laat hij horen en stommen laat hij spreken. Zij vertellen het wel door, maar doorgronden de gebeurtenis niet in een wijder perspectief.

Effata wordt in de Statenvertaling en de NBG vertaald met: wordt geopend. In de Naarder Bijbel, de Willebrord vertaling en de nieuwe Bijbelvertaling wordt het vertaald met: ga open. Wordt geopend, dan is het een ander die daartoe opdracht geeft. Het is de aanleiding. Als er staat ga open dan is dat veel meer een opdracht, die zelf uitgevoerd moet worden. Deze mens wordt gebracht en moet zelf open gaan. Mensen die bij Jezus gebracht worden, met hem in contact komen, kunnen sitiaties anders leren verstaan, open gaan en anders op een situatie (leren) reageren.

Doof zijn of open gaan

Zomaar enkele voorbeelden, kort door de bocht

Doof zijn, vast zitten in eigen opvattingen

Open gaan, interesseren voor de ander, mensen te activeren samen te werken aan verandering en zodoende trachten toekomst perspectief bieden.

Elisa spraak eerst vanuit zijn militair politieke achtergrond

Toen Elisa luisterde naar wat de Sunamitische echt nodig had, kon hij ook de belofte van God openstaan en hem doorgeven.

De mens doof en gebrekkig van spraak

Door het contact met Jezus gaat hij/zij open. Jezus heeft hiervoor wel het contact met God nodig.

De menigte volgt Jezus, vanwege zijn daden

Effata: Is ook een illustratie hoeveel moeite het koste zijn leerlingen te leren dat er anders met mensen omgegaan kon worden dan vanuit de heersende opvattingen. Maar ook dat het om wezenlijkere zaken ging dan alleen Jezus daden. Zijn nieuwe leer met gezag,  dat hadden ook zijn leerlingen nog niet begrepen (1.22).

Wapenproducties en maatregelen opvoeren, om terroristen te bestrijden. Er zijn weer plannen voor de acceptatie kernwapens in Nederland.

Het burger initiatief tekenen tegen Kernwapens om het toch weer aan de orde te stellen.

Vredestroepen' zenden naar landen waar het onrustig is. Er is geen aandacht, ook niet in de media, voor daarnaast een andere werkwijze in te zetten: 'burgervredeswerk'

Burgervredeswerk is een  internationale beweging van goed opgeleide mensen worden een jaar uitgezonden om te midden van de bevolking onderling aan vrede te werken. Bovendien werken ze mee aan de opbouw van de gemeenschap waar zij werken. o.a. in  Burundi, Sri Lanka, Columbia.

De media berichten van allerlei rampen, aanslagen en veroveringen door rebellen en terroristen. Om moedeloos en angstig van te worden. De realiteit moet onder ogen gezien worden. Over een andere mogelijkheid hoort men veelal niet.

Er zijn altijd andere mogelijkheden. dan die van de heersende opvattingen. De bijbel inspireert in haar verhalen, om te leren anders te reageren. Te trachten niet doof te zijn en gebrekkig te spreken, maar open te gaan. Dat gaat niet vanzelf het vergt inzet, onderzoek en contacten op allerlei niveaus. Geloofsgemeenschappen kunnen daartoe het initiatief nemen in eigen omgeving al of niet in samenwerking met andere organisaties.

Antisemitisme, vooroordelen ten aanzien van allochtonen, Moslims of andere godsdiensten.

Samen luisteren naar de versies van de ongeveer overeenkomende verhalen in de diverse Abrahamitische tradities en elkaar vertellen over de betekenis en de beleving van feestdagen. Vanuit dit delen met elkaar kunnen er heel andere initiatieven ontstaan

Vast houden aan neoliberale markt opvattingen

Of helpen onder protest daar waar mensen door deze opvattingen tussen de raderen komen. Initiatief nemen om andere economische opvattingen.  te onderzoeken of kleinschalig uit te proberen.

In Nederland bestaat nu op papier een bad, bed en broodregeling vanuit de staat.  De uitvoer in 5 centra wordt nu pas na 1 november 2015 verwacht.

De PKN en de Paus protesteren tegen het vluchtelingen beleid. Door de inzet van de PKN is op papier de bed brood en bad regeling gemaakt. Deze functioneert nog steeds niet. Het gevolg is dat burgerlijke gemeenten en kerken onder protest mensen in nood helpen.

De regering sluit veel illegaal verblijvend in Nederland op in gevangenissen, om hen te dwingen tot terugkeer. Deze mensen hebben geen strafblad. Lukt uitzetting niet, dan worden deze mensen na 18 maanden geklinkerd. Dat wil zeggen op straat gezet, en vaak dakloos.

Regelmatig worden wake bij de gevangenissen gehouden om er tegen te protesteren en deze gevangenen een hart onder de riem te steken.

Toerist: Ik ga wel naar Griekenland, toeristen kunnen onbeperkt pinnen

Ik ga wel naar Griekenland, maar heb veel contanten mee genomen, dan komen die tenminste ten goede van de mensen.

Héleen Broekema(TWG)

Hoor. Maar ik kan niet horen. Mijn oren dichtgestopt. Mijn adem opgekropt. Mijn hart van leegte zwaar. Ik ben nog niet geboren. Ik ben niet ik. Niet waar.

Hoor. Maar ik wil niet horen. Zou ik uw woord verstaan, ik moest uw wegen gaan, U volgen hier en nu. Ik durf niet zijn geboren en leven toe naar U.

Hoor, roept Gij in mijn oren en jaagt mijn angst uiteen. O stem door merg en been verwek mij uit het graf, uw mens opnieuw geboren. O toekomst, laat niet af.

Uit: Liedboek zingen in huis en kerk (323).