14 december 2014

3e zondag van advent 14 december 2014

Zondag Gaudete. Kerk en Vrede.

Inleiding: Zondag Gaudete, vreugde. Wat verwachten Christenen deze derde advent, als voorbereiding op het Kerstfeest. Overal wordt in vele variaties over vrede op aarde gezongen. Wat voor vrede in een tijd van dreigingen? Dit jaar staat IS centraal, met al haar wreedheden. Toch beloven zij een heilsstaat aan hun volgelingen. Zij trekken moslims uit vele landen aan om dat te bewerkstelligen. En spannen de Koran voor hun karretje. Hoe vaak in de loop der eeuwen is dat ook niet door Christenen gedaan. Ook bij de orthodoxe Joden speelt het visioen van een nieuwe aarde een belangrijke rol in hun landspolitiek. 

Jesaja bemoedigt de joden,die leefden in ballingschap, in Babel. Zij treurde om het verlies van Jeruzalem. Hij moedigt de Joden aan in actie te komen en terug te keren. Dat kon doordat Kores, als knecht van God, door de koning van Babel aangesteld werd om Joden naar hun land te de laten terug en de tempel te herbouwen. Jesaja beschreef een visioen van een nieuwe hemel en een nieuwe aarde, een herschepping van Jeruzalem, in een paradijselijke toestand. Als God ons verlost uit de ballingschap, als dat meer is dan een visioen welk een vreugde zal het resultaat zijn (Ps. 126). Zie afbeelding van schilderij naar Henri Mattisse.

De terugkeer werd een feit. De paradijselijke toestand niet. Kores, als knecht van God, werd later geïnterpreteerd als de Messias, die verlossing zou brengen. Het visioen van een nieuwe hemel en een nieuwe aarde van Jesaja is door Christenen overgenomen als Openbaringen / Apocalyps. De verwachte Messias kwam, dat wordt beschreven in de evangeliën. Johannes de Dooper wordt gezien als profeet, wegberijder van Jezus. Hij geeft naar de omstanders en zijn leerlingen duidelijk aan, dat hij niet de belangrijkste persoon is die bewustwording van de politieke en religieuze omstandigheden preekt. Hij roept mensen op zich om te keren van hun toenmalige levenspraktijk. En geeft aan dat Jezus, de Messias is. Zijn leerlingen zien hem als een Goeroe. Maar Johannes geeft verschillende keren aan dat hij slechts een bescheiden rol heeft. Jezus leeft op een andere manier kijken naar de normen en de geboden. Hij blijft de geboden respecteren, maar legt ze anders uit. Zijn praktijk is een voorbeeld van liefde en recht doen aan mensen en aan zijn leerlingen inzicht geven dat hij gezonden is door God, zijn Vader.

Jes. 65.17-25, 
De derde Jesaja heeft visioenen die de weggevoerde joden in Babel weer hoop moeten geven. Sommige zaten te treuren aan Babels-stromen. Anderen hadden zich geassimileerd. De context beschrijft dat het erop lijkt dat beiden God en zijn mogelijkheden vergeten zijn. Het volk is op de verkeerde weg. Ze doen van alles dat niet strookt met de voorschriften van de traditie. Zij vragen niet naar God. Toch blijft God actief. Hij gedenkt zijn belofte aan Jacob. Mijn dienaren zullen eten en vreugde hebben. Maar jullie maken mij te schande. 65.17-25 Een nieuw perspectief voor Gods dienaren. God zal een nieuwe hemel en aarde scheppen en Jeruzalem herscheppen in een jubelende stad. God zal daar zelf ook vreugde van hebben. Want er zal geen geween en weeklaag meer zijn. Geen kindersterfte en mensen zullen pas sterven als honderd jarige. Wie daarvoor sterft is vervloekt. Mensen zullen weer de vrijheid hebben om zelf huizen te bouwen, wijngaarden te planten en ervan te eten. Iedereen zal gezegend zijn, met heel hun nageslacht. God verhoord hen al voor zij spreken. Iedereen zal leven in vrede ook de dierenwereld. Een paradijselijke toestand. In het visioen van Jesaja wordt de mens honderd jaar. Honderd staat in de bijbel voor een groot getal, maar ook voor hoge ouderdom. Abraham was honderd jaar, toen Izak geboren werd! Honderd jaar in de tijd dat mensen maximaal 40 werden is drie tot vier generaties. Als mensen leven volgens Gods instructies, zal er ook in het derde en vierde geslacht nog vreugde zijn. De 10 woorden spreken van negatieve doorwerking in het derde en vierde geslacht, als mensen andere goden vereren en dus op God geen acht op slaan. Willen mensen weer bevrijd leven, dan zullen zij op moeten staan en terugkeren / opgaan naar Jeruzalem. Maar dan daar een leven gaan leven, dat leven gevend is. Dat is te volbrengen, vanuit ieders mond en hart (deut.30). Mensen zijn wel teruggekeerd, maar van een leven volgens het visioen van Jesaja is niet veel terecht gekomen. Niet alleen vrede verwachten, ook aan Vrede meewerken is mogelijk. Jezus, heeft daarvoor, door zijn praktijk, vele voorbeelden gegeven.

Joh. 3.22-30 
Johannes schrijft in de aanhef van zijn Evangelie: Vanaf het begin was het woord, het woord was God. Het was in de duisternis leven en licht onder de mensen. Het woord is mens/ vlees geworden en heeft onder ons gewoond, vol goedheid en waarheid. Over die mens, Jezus, getuigt Johannes de Dooper als degene die na hem komt en toch er al eerder was (1.15). Hij is meer dan ik (1.30). Ik ben niet waard is zijn schoenriem/ riem van zijn sandaal vast te maken (1.27), Johannes beschrijft geen geboorte verhalen. Maar direct de ontmoeting met Jezus, in Betanië aan de overkant van de Jordaan en zijn doop. Jezus verzamelt leerlingen om zich heen en gaat werken in het openbaar. ( Bruiloft te Kana (2.1-12), reiniging van de tempel (2.13-22), gesprek met een Nicodemus – geboren worden uit water en geest (3.1-21) en na deze passage gesprek met een buitenlandse vrouw,een Samaritaanse – levend water. (joh.4).)

Jezus is, na zijn doop, begonnen aan zijn missie. Hij gaat, met zijn leerlingen naar Judea en hij doopte er. Velen komen naar hem toe. Johannes blijftf dopen in Enon. De leerlingen van Johannes komen, na discussie, met een Jood / Joden (St.V), / Judeer (NV) over het reinigingsritueel, opheldering aan hem vragen. Waarom deze concurrentie van een leerling? Wat Johannes zijn leerlingen zien als concurrentie, ziet Johannes anders. Hij geeft zich zelf een bescheiden rol. Hij antwoord, nogmaals, dat hij de Messias niet is. Dat Jezus de bruidegom is, die uit de hemel, door God, gezonden is en dat hij slechts zijn vriend, zijn 'ceremonie-meester', is. Daarom moet Jezus groter worden en hij zelf op de achtergrond raken. Mensen moeten door de zoon ervaren en leren zien, dat God betrouwbaar is.(33ev). En zodoende Jezus navolgen

Ps. 126, 
Een bevrijdings-psalm, Een vreugde psalm. Gezongen als mensen opgingen naar Jeruzalem, als pelgrims, ter gelegenheid van de hoge feestdagen. Het houdt in: opstaan, bezinning, terugkeer, omkeer, bekering, herdenking van de bevrijding uit ballingschap. Nieuwtestamentisch ook de praktijk in navolging van Jezus tot aan, het visioen, van de eindtijd. 
 

doop en reinigingsritueel. 
Een reinigingsritueel gebeurde door onderdompeling o.a.: Voor de hogepriester op grote verzoendag, als men verboden voedsel had gegeten een lijk of een onrein dier had aangeraakt, na melaatsheid, na coïtus van beide partners, na genezing, voor vrouwen na de menstruatie en bevalling. De doop als bekering werd al voor de tijd van Jezus gepraktiseerd. Dat Jezus zelf doopte is omstreden, alleen te vinden in deze tekst. Jezus spreekt over rein zijn van hart. Hij reinigt mensen door genezing van lijf of hart. Hij heeft wel kritiek op de reinigingswetten, maar geeft genezen melaatse bijv. wel de opdracht de reinigingsrite te volbrengen. 

Is zelf meewerken aan meer vrede, op een geweldloze manier mogelijk?
Is de verwachting van vernieuwing, van vrede in de wereld tussen mensen en volken alleen een droom of worden we geroepen om mee te werken aan de realisatie? Niet door middel van respectloosheid, agressie of (wapen)geweld, maar door in eigen context liefde en gerechtigheid uit te stralen, mee te werken aan een leefbare wereld; dat zou tot meer vrede kunnen leiden.
Jezus heeft daartoe voorbeelden gegeven. Christenen worden gesterkt om aan vrede mee te werken vanuit het krachtveld van zijn geest. 
De wetenschap voorspelt dat de volgende generaties, dank zij de wetenschappelijke medische vooruitgang, drie D-print van organen, verbeterde voeding etc. velen ouder dan honderd jaar zullen worden. De vraag is of van God of van de wetenschap veranderingen te verwachten zijn als mensen geen rekening houden mer gevolgen voor anderen in eigen omgeving, koopgedrag en de aarde Mensen en kinderen voelen zich snel bedreigd en kunnen reageren met agressie of geweld. 
Zo ook groepen en staten die hun belangen willen verdedigen. Niet iedereen, leeft in vrijheid, voelt zich vrij of kan genieten van eigen verworvenheden. Velen worden uitgebuit, of voelen zich miskend. In Nederland worden vele medelanders niet gerespecteerd of geaccepteerd, al zijn ze hier geboren. Vreemdelingen uit oorlogsgebieden worden niet hartelijk toegelaten, illegalen vastgezet om hun terugkeer te bevorderen. Als zij niet terug kunnen worden zij aan de barmhartigheid van de straat overgelaten.
Vrede, in de samenleving en in de wereld is nog verre van gerealiseerd. Zijn we, als mensen, ons daarvan bewust.

Er is nog geen vrede op aarde: in de eigen samenleving, op de markt, met de aarde en onder de volken. Er is angst. De angst voor IS en haar gevolgen staat deze weken centraal. Verhalen over ketterse en terroristische bewegingen zijn er al vanaf de oudheid. Door de internationale bewegingen, zoals de NATO en de massa media, zijn niet alleen regeringen maar ook alle mensen er bij betrokken.
Een nieuwe hemel en nieuwe aarde kunnen mensen niet bewerkstelligen, en zeker niet door geweld, dat weer geweld oproept. Zij kunnen wel vrede bevorderen door telkens weer aan te geven wat in hun context, knelpunten zijn en daar waar mogelijk iets aan veranderen.

Over ballingschap
Het gevangen denken nu, waardoor worden wij, als mensen, in de tang gehouden worden.
Hoe zouden daarin sociaal, economisch, ecologisch en politiek veranderingen aangebracht kunnen worden.
Waakzaam zijn op onrecht dat mensen en volken treft.
Onrecht benoemen en trachten mee te werken aan veranderingen.
Dit kunnen Christenen niet alleen. Samen werken met anderen is tegenwoordig een vereiste.
Betrouwbaar zijn uit zich in wat je doet en voorstaat. 
Johannes de Dooper stond niet op zijn strepen. De leerlingen van Johannes begrepen niet waarom Jezus nu het zelfde leek te doen als Johannes. Zij wilden dat Johannes daarover hoog van de toren zou blazen. Johannes maakte hen duidelijk dat hij zichzelf een mindere rol toebedeelde dan Jezus.
Zijn wij ons bewust hoe we overkomen t.o.z.v. onze naaste, die vanuit andere culturen andere gewoonten, normen en waarde leeft. Proberen we door contacten en te luisteren hen zich te laten thuis voelen in de omgeving waarvan zij verwachten dat het in ieder geval beter, anders, zou worden dan hun land van herkomst. Proberen wij, als christenen, 'niet alleen te willen dopen', maar ook Jezus na te volgen, zoals hij bijvoorbeeld met Nicodemus of de Samaritaanse vrouw contact zocht. Met als voorbeeld de betrouwbaarheid van God en Jezus, zoals in de lezingen en de Psalm. Dat is ook houding van de gemeente, waartoe Paulus de Christenen uit Thessaloniki oproept.

Het zal een droom zijn
als God ons eens thuis brengt
uit onze ballingschap.

Daarvoor maakt God gebruik van onze mogelijkheden als: handen, voeten, gedachten, gebeden. 

Héleen Broekema (TWG)

14.10.2014.