17 augustus 2014

9e zondag van de zomer 17 Augustus 2014

Mijn huis zal een huis van gebed heten voor alle gemeenschappen!

Psalm 67, Jesaja 56 vers 1-7, Mattheüs 15 vers 21-28 en Romeinen 11 vers 13-24

Alle teksten vandaag gaan over insluiting. Inclusief denken en handelen. De Bijbel is een bibliotheek waarin veel stemmen klinken - ook stemmen van uitsluiting. Maar kan dat het hart van de boodschap zijn?

Een tijd geleden heeft zich bij mij een twaalfjarige aangemeld die meer wilde weten over Bijbels geloven. Wij spraken om te beginnen over alle mooie verhalen die hij al kende. Als wij samen de verschillende verhalen en de diverse meningen in de Schriften naast elkaar leggen, dan wordt mij duidelijk hoe zeer we kiezen voor één van de meerdere doorgaande lijnen: de inclusieve. Tussendoor kijken we nog naar de tekeningen van Gustave Doré: hij geeft alles weer, de lieflijke maar ook de gruwelijke gebeurtenissen in de geschiedenis van Israel en de volkeren.
Omgaan met de Bijbel is reageren op wat je leest, oog hebben voor de historische achtergrond en de actualiteit van nu. En waar de lijnen uiteenlopen, kun je niet alles harmoniseren: je maakt keuzes. Zo hoort wederzijdse uitsluiting en het vormen van een ideologie van eigen voortreffelijkheid ook bij het Bijbelse erfgoed. Historisch gezien is dat verbonden met de strijd om het bestaan in een gebied met herdersvolken en met landbouwers. Hun strijdmiddelen zijn elementair. In onze tijd is daar onder anderen als strijdmiddel toegang tot computergestuurde (wapen) systemen bij gekomen.
In ons eigen Europa zien we op dit moment een machtsstrijd tussen volkeren die Christelijk heten, rondom de Oekraïne. Honderden burgers uit andere landen zijn bij hun strijd recent omgekomen: Nederland rouwt. Ook hier gaat het om uitsluiten van anderen en verheerlijken van het eigene. Het lijkt als twee druppels water op een aloude tribale strijd, met inmenging van buitenaf om er garen bij te spinnen.

Ik woonde een keer een lezing bij van iemand van Pax Christi die jongeren uit twee groepen met elkaar liet voetballen: dat speelde zich wat verder naar het Zuiden af, in Afrika. In Israel-Palestina zijn we nu in een situatie beland waarin ze niet meer met elkaar kunnen voetballen. Het is daar bittere ernst: we zien dagelijks hoe jongeren en kinderen geofferd worden op het altaar van het eigen gelijk. En iedereen beroept zich daarbij op oude geschriften en op overgeleverde rechten.
In de Bijbelse bloemlezing van vandaag is gekozen voor een andere lijn. De lijn die Jewish Voice for Peace volgt, de lijn van Palestijnen die weigeren de weg van het geweld te gaan. Van het Mennonite Central Committee, dat zorgt voor Palestijnse kinderen en bidt om vrede voor beide volkeren. En bij ons in Nederland: de lijn van Een Ander Joods geluid.
Veel van mijn lezers kiezen voor deze geest, geïnspireerd door teksten als deze, zoals ze vandaag op het rooster staan.

Psalm 67. Een gebed om genade en zegen. De vraag aan de Ene, om de volken Zijn weg en bevrijdend werk te leren kennen. Want Hij is het die gemeenschappen en naties eerlijk berecht. Op deze weg bevindt zich eerlijke rechtspraak. Dan zal de aarde haar gewas geven en God zal ons zegenen.

Jesaja 56. Wie zijn weg vindt naar de Ene God, zal niet worden uitgesloten van de gemeenschap omdat hij niet van Joodse afstamming is. Wie zijn vruchtbaarheid verloren heeft, is welkom binnen het Verbond: God zal hem in zijn huis een groter goed geven dan zonen en dochters.

De weg van God met de mensen verloopt niet langs natuurlijke of tribale scheidslijnen: het engagement van de mensen bepaalt deze weg met hen. In Mattheüs 15, vanaf vers 21 hebben we dan nog dat prachtige verhaal van Jezus die worstelt met zijn zending: “Ik ben alleen maar uitgezonden naar de verloren kinderen van Israël!” Hij durft “het brood voor de kinderen” niet aan de hondjes, de heidenen te geven. De vrouw is slim en zegt: “Maar ook de hondjes eten mee van de brokken die van de tafel vallen.” Dan breekt het licht door bij Jezus: “Je geloof is groot!” en het kind van de vrouw wordt genezen.

Paulus, de Jood op de tweesprong, doordenkt in Romeinen 11 vers 13-24 de situatie nu ook mensen uit de volkeren deel hebben gekregen aan de beloften van Israël. Het is iets om eens rustig te lezen. Wij zijn als het ware een wilde olijfloot, geënt op de olijfboom Israel. Als er loten van Israël wegvallen om hun gebrek aan geloof, dan kan ons dat ook overkomen. Want het gaat om die olijfboom.

De worsteling om inclusief denken gaat door. Wat voor mij beslissend is vandaag, dat is de compassie van Jezus die in een Godgegeven impuls handelt. Mijn hoop is, dat bij ons deze compassie het wint van het exclusief denken en de snelle conclusies.
Janna F. Postma