9 januari 2020

oorlogsdreiging als vanouds

Weer dreigt een oorlog om drogredenen

(Dit artikel verscheen in Nederlands Dagblad dd 9 januari 2020)

In het TV-programma Op1 heeft minister van Defensie Bijleveld ‘begrip’ uitgesproken voor de dodelijke Amerikaanse aanslag op de Iraanse Soleimani van vrijdag 3 januari. De minister steunt daarmee een nieuwe stap in de geweldsspiraal in het Midden-Oosten, die uiterst verontrustende herinneringen oproept aan een Amerikaanse militaire actie van zeventien jaar geleden. In 2003 rechtvaardigde de toenmalige Amerikaanse regering de inval in Irak met de bewering dat Saddam Hussein over massavernietigingswapens beschikte. Al lang vóór de invasie werd dit door experts sterk betwijfeld, en zij kregen gelijk. De inval van 2003 was, met andere woorden, op een voorwendsel gebaseerd. Of, straffer uitgedrukt: op een drogreden.

 

Als rechtvaardiging van de aanslag van 3 januari is nu door Trump en anderen in zijn regering beweerd dat Iran van plan zou zijn om Amerikaanse doelen aan te vallen, hetgeen onmiddellijke actie noodzakelijk maakte. Deze buitengerechtelijke executie wordt voorgesteld als 'pre-emptive strike' - precies de term die in 2003 ook werd gebruikt bij de invasie van Irak. En net als in 2003 worden de beweringen van de Amerikaanse regering steeds sterker door experts betwijfeld. De bondgenoten van de VS lopen dus groot risico om - opnieuw - betrokken te worden in een oorlog die op een drogreden gebaseerd is. Ook Nederland, dat op het punt staat om een fregat naar de Perzische Golf te sturen. Maar wordt het niet veeleer hoog tijd dat Europa, en dus ook Nederland, zich distantieert van de roekeloze geweldsstrategie van Trump c.s. en een eigen positie gaat kiezen die voluit inzet op diplomatieke oplossingen?

 

Met de aanslag op generaal Soleimani geeft de VS bovendien een levensgevaarlijke boodschap af, niet alleen aan Iran, maar ook aan de rest van de wereld. Het ging kort en goed om de buitengerechtelijke executie van een buitenlandse topmilitair. Dit geeft het signaal af dat iedere generaal of regeringsleider die Washington in de wielen rijdt, zomaar vermoord kan worden. Wat doet dit met de stabiliteit in de wereld? Ook hier: moeten we daar als Europa aan willen meewerken?

 

Tenslotte: het is goed mogelijk dat Trump - die volgens de berichtgeving persoonlijk bevel tot de aanslag gaf - nog een andere reden had voor de aanslag. Nog geen drie weken geleden besloot het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden tot het starten van een afzettingsprocedure tegen de president. Een oorlog met Iran zou dé manier zijn om de aandacht af te leiden van Trump's binnenlandse problemen, en hem ook nog eens versterken in zijn geliefde image als krachtpatser. In lijn daarmee dreigde hij kort na de aanslag ook nog eens met aanvallen op 52 vergeldingsdoelen die van belang zijn voor Iran en de Iraanse cultuur. Geen militaire doelen dus, maar hoogstwaarschijnlijk civiele doelen. Dergelijke aanvallen zouden een grove schending betekenen van het internationaal humanitair recht.

 

Met het uitspreken van ‘begrip’ en zeker met het sturen van een marineschip naar de regio dreigt de Nederlandse regering zich in deze omstandigheden medeplichtig te maken aan een op handen zijnde oorlog die op drogredenen gebaseerd is. Aangesticht door een onverantwoordelijke Amerikaanse president die het internationaal recht aan zijn laars lapt. Als onze regering nog een grein respect heeft voor de internationale rechtsorde, die de Nederlandse staat volgens de Grondwet gehouden is te bevorderen, vertrekt dat schip niet. En gaat Nederland zich sterk maken voor Europees diplomatiek initiatief in plaats van bij te dragen aan nog meer geweld in een regio die toch al in brand staat.

 

Heleen Ransijn

Theoloog en lid van Kerk en Vrede