3 augustus 2014

7e zondag van de zomer 3 Augustus 2014

Nehemia 9, 15-20; Psalm 78, 13-22; Rom. 8, 31-39; Mat. 14, 13-21
Teksten met een fraaie spanningsboog. En mooi weerbarstige thema’s.
Eucharistisch: ‘Geeft Gij hen te eten’, en dan staat er niet dat Jezus beveelt dat er mensen moeten worden uitgesloten. Allen krijgen te eten van dit brood.
Paulus kan gelezen worden als de grote legitimatie van ons als het ware volk Gods, de uitverkorenen. Maar of Paulus dat zo schreef? Zeker hebben we hem door de eeuwen heen zo misbruikt. Daartegenaan is de tekst van Nehemia heilzaam, mits we hem lezen zoals hij geschreven werd. Zeker werd Nehemia ook eeuwenlang misbruikt. Ter ondersteuning van Paulus: zie je wel, wij christenen zijn nu de uitverkorenen en wie zou ons kunnen beschuldigen? En zie, Nehemia zegt zelf dat de vaderen misdadig handelden…

Eeuwenlang lazen wij christenen in Europa deze teksten ter rechtvaardiging van onszelf en in vijandschap tegen de Joden.
Hoe lees je deze teksten op een eerlijke wijze?
Allereerst: Nehemia werkt uit dat God altijd weer genadig was (is), altijd kunnen we terugkeren tot deze God. En wat nog veel sterker is:
In de Joodse geschriften is ruimte voor zelfreflectie, zelfkritiek, zich realiseren dat de eigen geschiedenis vol is van misstappen, verdwalen als volk Gods, en dan de weg terug zoeken. Precies die houding maakt, dat een volk steeds weer Gods volk kan worden.
Die zelfkritische en zelfreinigende inzichten ontbreken nagenoeg in de teksten van de eerste christenen. En meer nog ontbreken die inzichten in onze dogmatische teksten uit de Traditie.

Zelfreinigende inzichten over hoe wij als christenen, als complete geloofsgemeenschappen, de weg kwijtraakten, verdwaalden in zelfgenoegzaamheid, kennen we nauwelijks. We verdwaalden in apologetiek tegenover andere groepen christenen. De ‘Bekennende Kirche’ is een heilzame uitzondering. Maar dat we juist in ons zelfverstaan als christenen de weg kwijtraakten… hebben we dat Nehemia ooit nagezegd? Wij christenen zijn erg sterk geworden in het onszelf gelijk geven. Heilzaam was dat niet.

En het zou kunnen gaan over de samenhang: een geloofsgemeenschap die meent andere christenen te mogen uitsluiten van de Tafel des Heren, moet zich allereerst de vraag stellen hoezeer ze is verdwaald in zelfgenoegzaamheid.

Voor wie enkel wil uitwerken “Geeft Gij hen te eten”: in Groningen stelde de basisgroep De Vier Handen in de jaren tachtig een moratorium in op ‘het Brood breken”. Motivatie: in een wereld waarin we onmachtig zijn om allen voldoende brood te geven, willen we geen ritueel praktiseren dat door de dagelijkse praktijk wordt ontkracht.

Yosé Höhne-Sparborth

Voor de spannende verhouding tussen “Oude” (zelfkritisch) en “Nieuwe” Testament (zelfbevestigend) zie het boek van Klaas van der Kamp: Raven.